توسعه پایدار منابع طبیعی

بهره برداری و توسعه پایدار حوزه های آبخیز
نویسنده : دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی - ساعت ۱۱:۱٦ ‎ب.ظ روز ۳٠ اردیبهشت ۱۳٩٦
 

توسعه پایدار حوزه‌های آبخیز ناشی از برنامه‌ریزی مدون در زمینه مدیریت جامع آبخیز و محیط زیست است. برای این منظور، طرح‌ها باید در چارچوبی که تصویری از آبخیز، اصول، فرایندها، اهداف و نتایج مورد انتظار را نمایش دهد، توسعه یابد. به‌منظور اطمینان از پیشبرد فرایندها، باید تعریف مشخصی از مراحل اجرایی و شرح مفصل از نیازها که وابسته به مقررات و سیاست خاص و تمام آنچه که یک ضرورت است برای یک برنامه مدیریت جامع آبخیز ارائه شود. بنابراین کلید پذیرش مؤثر فرایند برنامه‌ریزی مدیریت جامع آبخیز، داشتن یک مقررات قوی در محل با حمایت دولت در تمام سطوح فرآیند است.

          مترجمان:

              دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی

                    دانشیار پژوهشکده مطالعات توسعه جهاددانشگاهی دانشگاه تهران

            دکتر رضا شهبازی

                     دکترای علوم مهندسی بیابانزدایی

           دکتر قباد رستمی‌زاد

                    دکتری علوم و مهندسی حفاظت خاک و ابخیزداری


توسعه پایدار حوزه‌هایآبخیز بیانگر این است که هیچ چیز به صورت انفرادی اتفاق نمی‌افتد و با روابط و استقلال درونی که وجود دارد، یک رویکرد جامع درون‌مداری برای ملاحظه عامل‌های مؤثر برمنابع آب در یک آبخیز باید به‌طور روشن توجه و درک شود. برای توسعه پایدار از طریق ایجاد تعادل توسعه ، حفاظت خاک، آب، پوشش گیاهی و جانوران موجود در آبخیز ضروری است.

توسعه پایدار حوزه‌های آبخیز تمام افراد ذینفع را با هم برای تصمیم‌گیری جمعی برای توسعه یک برنامه آبخیز که جامع‌نگری بوم‌شناختی  و محیط زیست را مطمئن سازد کنار هم جمع می‌کند.

کتاب فوق در نه فصل  برای استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی منابع طبیعی و محیط زیست ،علاقمندان و محققان ارجمند همچنین مدیران دستگاههای اجرایی ترجمه شده است


 
 
انواع اثرات مخرب ریزگردها
نویسنده : دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی - ساعت ۱:٢٢ ‎ق.ظ روز ٢٧ اردیبهشت ۱۳٩٦
 


 
 
استفاده از روان آبهای سطحی شهری جهت بهینه سازی مدیریت فضا های سبز شهری
نویسنده : دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی - ساعت ۱٢:٥٥ ‎ق.ظ روز ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩٦
 

رشد و توسعه شهرها، پیشرفت تکنولوژی و صنعت و افزایش جمعیت شهرنشین در شهرهای بزرگ، چرخه تأثیرگذاری بر محیط‌های طبیعی و بکر اسکان اولیه بشر را تداوم می‌بخشد و امکان بهره‌گیری انسان از محیط‌زیست را در جهت دستیابی به خواسته‌ها و نیازهای فردی و گروهی فراهم می‌آورد. عموما کلانشهرها به عنوان قطب های مهم صنعتی کشور مطرح بوده و توانسته انبوهی از جمعیت کشور را جذب و در خود جای دهد. این رشد روز افزون اگرچه از یک سو توانسته شرایط اقتصادی نسبتاً مناسبی را برای شهروندان فراهم آورد اما از سوی دیگر موجب پدید آمدن مشکلاتی همچون همگام نبودن توسعه خدمات زیربنایی با رشد جمعیت و توسعه شهر شده است که خاص جوامع در حال توسعه می باشد. لذا، ایجاد تعامل و برقراری پل ارتباطی بین کمبودها و مشکلات زیربنایی با مفاهیم توسعه پایدار همگام با حفاظت از محیط زیست شهری، بالاخص ارائه راهکارهای مناسب و قابل اجرا به منظور استفاده بهینه از روان آبها جهت توسعه فضای سبز شهری در راستای جبران بخشی از کمبود آب منطقه، یکی از مهمترین فعالیت ها و چالش ها در حوزه مدیریت کلان شهری است. از طرفی پیامدهای ناشی از برخی از ناهماهنگی ها بین سازمان ها و شرکت های ذیربط و یا ذینفع مانند سازمان حفاظت محیط زیست، شهرداری، شرکت های آب و فاضلاب و آب منطقه ای در حوزه فعالیت های خدمات شهری و عدم بهره گیری مناسب از قوانین و استانداردهای ملی و بین المللی و همچنین عدم اولویت بندی و اجرای طرح های زیربنایی همچون شبکه جمع آوری روانآبهای سطحی و بکارگیری ساختارها و تجهیزات کنترل، جمع آوری و استفاده بهینه از روانآبها، موجب شده است که مسیل ها، در بسیاری از نقاط شهر، عهده دار وظیفه جمع آوری و انتقال فاضلاب ها و محلی برای تجمع زباله های شهری شوند. این پدیده توأم با رشد و توسعه شهری و گسترش ساخت و سازها، تجاوز به حریم مسیل ها و حتی حذف مسیلها و آبراه های طبیعی، نحوه مدیریت پسماندها و فاضلابهای شهری و بسیاری عوامل دیگر، ضمن تأثیرگزاری در کمیت و کیفیت روانآبهای شهری، موجب برهم خوردن شرایط زیست محیطی درون مسیل ها و محیط های پذیرنده و ورود حجم عظیمی از روانآبها به مناطق مسکونی و تجاری، خیابانها و معابر کلان شهرها و نهایتاً بروز سیل و خسارات بالقوه بر اماکن عمومی و خصوصی شده است. از آنجا که روانآبها، جریانات آبی هستند که حاصل بارش باران و یا ذوب شدن برف ها بوده و بر سطوح حیاط، خیابان ها، پارکینگ ها و ساختمان ها جریان پیدا می کنند و آلودگی هایی از قبیل روغن و چربی، مواد شیمیایی، مواد مغذی، فلزات، کودهای شیمیایی، مواد زائد و هر چیز دیگری در مسیر جریان را در خود ذخیره می نمایند، می توان از آنها به عنوان یکی از عوامل عمده ورود آلاینده های آلی و معدنی به اکوسیستم های آبی (رودخانه، دریاچه، دریا) و یا سیستم های تخلیه فاضلاب نام برد. از اینرو کنترل، جمع آوری، تصفیه و بهره برداری بهینه از منابع غیر متعارفی همچون روانآبهای شهری، در راستای جبران بخشی از کمبود آب منطقه و به عنوان یکی از مهمترین آرمان های محیط زیستی کشور، میتواند از جمله گزینه های مناسب برای مدیریت محیط زیست و حفاظت و توسعه فضا های سبز در مناطق شهری بشمارآید؛ 


 
 
نقش کرم‌های پلاستیک‌خوار در توسعه پایدار منابع طبیعی و محیط زیست
نویسنده : دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی - ساعت ۱٠:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۱ اردیبهشت ۱۳٩٦
 

پژوهشگران کرم‌های پلاستیک‌خوار کشف کرده‌اند که با جویدن و تجزیه زباله‌های پلاستیکی، به پاکیزگی محیط زیست کمک می‌کنند این کرم که لارو نوعی بید می‌باشد به "کرم موم" نیز معروف شده است  

 این حشره میتواند ترکیب شیمیایی پلاستیک را به همان ترتیبی که موم عسل را هضم می‌کند از هم باز کرده و آن‌را تجزیه کند. هر سال چیزی حدود 80 میلیون تن پلی‌اتلین پلاستیک در سراسر جهان تولید می‌شود.

از این پلاستیک‌ها برای ساخت کیسه‌های خرید و بسته بندی غذا و هزاران وسیله دیگر و انواع بسته‌بندی‌ها استفاده می‌شود. اما تجزیه آن‌ها به صورت طبیعی می‌تواند صدها سال به طول بکشد. اما یک گونه از لارو پروانه به نام Galleria mellonella می‌تواند در زمانی زیر یک ساعت می‌تواند، کیسه پلاستیکی را سوراخ  سوراخ کرده و تجزیه کند.

دکتر «پائولو بوملی» زیست‌شیمی دان از دانشگاه کمبریج و یکی از محققان این مطالعه می‌گوید:« این کرم‌ها تنها نقطه شروع خواهند بودT ما نیاز داریم تا  جزئیاتی که این عملیات تحت آن اجرا می‌شود را بدانیم. امیدواریم در این فرآیند منجر به راه حلی برای کاستن از مسئله پسماند پلاستیکی شود.

دکتر بومبلی و همکارش فدریکا برتوچینی از شورای تحقیات ملی اسپانیا حق اختراع این کشف را به نام خودشان ثبت کرده‌اند. آن‌ها می‌خواهند فرآیند کشف رمز و راز شیمایی پشت ایت تجزیه طبیعی پلاستیک را سرعت ببخشند. آن‌ها تصور می‌کنند میکروب‌های درون بدن کرم وهمین‌طور خود پروانه ممکن است نقش مهمی در تجزیه پلاستیک داشته باشند.

اگر فرآیند شیمایی شناسایی شود، ممکن است به راه‌حلی برای حل مسئله پسماند‌های پلاستیکی در طبیعت منجر شود. « ما می‌خواهیم این یافته را به راه‌حلی برای رهایی از دست پسماند پلاستیکی تبدیل کنیم. هدف ما حرکت در مسیر مشخصی برای حفظ اقیانوس‌ها رودخانه‌ها و و دیگر بخش‌ها از طبعات غیر قابل اجتناب انباشت پلاستیک است». این را دکتر برتوچینی می‌گوید و ادامه می‌دهد:« هرچند کشف این راه حل نباید منجر به این احساس شود که ما می‌توانیم آزادانه هر میزان کیسه پلاستیکی را که می‌خواهیم در طبیعت رها کنیم، چون راه تجزیه آن پیدا شده است».

نتایج این تحقیق که در نشریه Current Biology منتشر شده است، یکی از امیدوار کننده‌ترین تحقیقات در زمینه حل مسئله پلاستیک محسوب می‌شود. با آن‌که  اخیرا در برخی مناطق و کشورها جهان استفاده از کیشه پلاستیکی ممنوع شده است اما این موضوع مسئله پسماند پلاستیکی را حل نکرده است و پسماند‌های سابق کماکان از معضلات مهم محسوب می‌شوند.

 

                                                                                


 
 
فواید بازیافت پسماند در توسعه پایدار
نویسنده : دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی - ساعت ٢:۳٥ ‎ق.ظ روز ٧ اردیبهشت ۱۳٩٦
 

▪ بازیافت مواد، جلوگیری از اتلاف سرمایه های ملی.

▪ انرژی صرفه جویی شده حاصل از بازیافت یک قوطی آلومینیومی، یک تلویزیون را برای سه ساعت روشن نگه خواهد داشت.

▪ آلومینیوم را میتوان بارها ذوب کرد و به قوطی یا ظرف جدید تبدیل نمود.

▪ بازیـافت هر تـن کاغذ باطله، ماهانه از تخریب ۹۰ هـزار هکتار جنگل، مصرف ۱۲میلیون لیتر آب و ۱۲۰ هزار کیلووات برق می کاهد.

▪ به کمک بازیافت کاغذهای موجود در پسماند ها، ماهیانه درآمدی بالغ بر۲۰ میلیارد ریال به دست خواهد آمد.

▪ بازیافت آلـومینیوم، آلودگیـهای زیست محیـطی ناشی از فرآیند تولید این فلز را ۹۵ درصد کاهش میدهد.

▪ برای تهیه شیشه از شیشه بازیافت شده ۵۰ درصد آلودگی آب و ۲۰درصد آلودگی هوا را کاهش میدهد.

▪ بازیافت کاغذ، منابع اقتصادی، عدم وابستگی در جهت ورود خمیر کاغذ، کاهش آلودگی، جلوگیری از قطع درختان و کاهش تولید پسماند را به دنبال خواهد داشت.

▪ انرژی لازم، برای تولید یک کیلوگرم لاستیک نو، سه برابر انرژی مورد نیاز برای تولید یک کیلوگرم لاستیک بازیافتی است.

▪ ورقه های آلومینیومی بشقاب پیتزا و شیرینی قابل بازیـافت اند، آنها را داخـل سطل پسماند نیندازیم.

▪ به کمک بازیافت کاغذ، میتوانیم از قطع شدن درختان زیادی جلوگیری کنیم.

▪ بازیافت هر تن کاغذ، میتواند زمینه اشتغال برای ۵ نفر را فراهم کند

▪ به کمک بازیافت، مساحت کمتری از بیابانها و مراتع کشور به پسماند دانی تبدیل میشود.

▪ به کمک بازیافت کاغذ، میزان انرژی مورد نیاز به یک چهارم و آب مورد نیاز به یک صدم کاهش مییابد.

▪ اصلاح الگوی مصرف و بازیافت بهداشتی پسماند، دو اصل مهم برای کاهش آلودگی محیط زیست.

▪ برای تهیه هر تن کاغذ از چوب ۴۴۰ هزار لیتر آب مصرف میشود در حالی که برای تهیه آن از کاغذ باطله، ۱۸۰۰ لیتر آب کافی است.

▪ تهیه کاغذ از کاغذهای بازیافتی، ۳۰ تا ۵۵ درصد انرژی کمتری نیاز دارد و ۹۵ درصد آلودگی کمتری ایجاد میکند.

▪ به کمک بازیافت ۲۵ درصد از کاغذهای موجود در پسماند های شهری، میتوان سالانه از قطع یک میلیون و هفتصد هزار درخت جلوگیری کرد.

▪ صرفه جویی در مصرف مواد اولیه و انرژی و نیز کاهش ورود مواد آینده به محیط زیست از فوائد بازیافت است.

▪ با کاهش مصرف منابع طبیعی و بازیافت پسماند، عمر تنها زیستگاه بشر « زمین » را طولانیتر کنیم.

▪ کیسه های نایلونی و پلاستیکی تجزیه پذیر نیستند، از مصرف بیرویه آنها خودداری کنیم.

▪ بازیافت گامی حیاتی برای حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست.

▪ بازیافت گامی سبز در جهت توسعه پایدار.

▪ مشکل کمبود کاغذ در کشورهای در حال توسعه بزرگترین

▪ مشکل برای ادامه تحصیل است. به کمک بازیافت،

▪ کشورمان را در حل این معضل یاری کنیم.


 
 
تاثیر تغییر اقلیم و خشکسالی بر تولید گرد و غبار
نویسنده : دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی - ساعت ٧:٠۳ ‎ب.ظ روز ٤ اردیبهشت ۱۳٩٦
 

افزایش گازهای گلخانه ای در جو در اثر گسترش صنعت و افزایش مصرف سوخت های فسیلی و تغییر کاربری اراضی در چند دهه گذشته موجب بهم خوردن ایستایی روند متغییرهای اقلیمی به خصوص دمای کرده زمین شده است که از آن به عنوان "تغییر اقلیم"تعبیر می‏شود(IPCC, 2007). تغییر اقلیم از چالش های مهم حال حاضر می باشد که می تواند باعث نوسانات گسترده در شرایط اب و هوایی کره زمین شود. نوسانات حاصل از تغییر اقلیم سبب تغییرات وسیع در الگوی پارامترهای اب و هوایی(بارش و دما) شده که در پی آن سبب وقوع خشکسالی های طولانی مدت در عرض های میانی خواهد شد. این وضعیت شرایط را برای فرسایش خاک  و بیابانزایی و درنهایت  ایجاد و گسترش عرصه های بیابانی در این نواحی فراهم می کند که این عرصه ها در نهایت به کانون های تولید گرد و غبار مبدل خواهند شد. پدیده گرد و غبار نوعی واکنش به شرایط اقلیمی خاص این مناطق است که یکی از مولفه های اقلیمی این مناطق محسوب می شود. از فرضیات دانشمندان در رابطه گرمایش جهانی ناشی از تغییر اقلیم تغییر گرادیان دمایی بین استوا و قطب است که منجر به تغییر سرعت باد خواهد شد. بدون شک این تغییر بر شدت و فراوانی وقوع پدیده گرد و غبار تاثیر خواهد گذاشت.

در سال های اخیر به علت پدیده تغییر اقلیم و خشکسالی های مدوام شدت و فراوانی وقایع گرد و غبار سیر صعودی داشته است. وقوع خشکسالی های مداوم، کاهش بارندگی و رطوبت محیط سبب تخریب سطح خاک شده که این عوامل بهمراه عوامل انسانی و عدم مدیریت درست در استفاده از منابع طبیعی شرایط را برای پیدایش و گسترش عرصه های بیابانی فراهم خواهد کرد که این عرصه ها می توانند به کانون های فرسایش بادی و تولید گرد و غبار مبدل شوند. لذا شناسایی کانون های تولید گرد و غبار در مناطق خشک که با پدیده گرد و غبار در طول سال مواجه هستند جهت مقابله و ارائه راهکار در این مناطق به عنوان منشا گرد و غبار، از اهمیت بسزایی برخوردار است. همچنین تعیین ارتباط تغییر اقلیم و خشکسالی بر تولید گرد و غبار در مناطق منشا جهت بررسی وضیت گرد و غبار در شرایط تغییر اقلیم تحت سناریوهای مختلف دارای اهمیت می باشد.


 
 
نکات کلیدی مطالعات خشکسالی هیدرولوژیکی رودخانه اعظم یزد
نویسنده : دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی - ساعت ٧:٠۳ ‎ب.ظ روز ٥ بهمن ۱۳٩٥
 

خشکسالی پدیده ای است که وقوع آن در هر نقطه از جهان می تواند با تبعات خطرناکی همراه باشد. گرچه امکان جلوگیری از وقوع آن وجود ندارد اما می توان با اقداماتی اثرات منفی آن را کم نمود. سیستم های منابع اب سطحی و زیرزمینی یکی از مهمترین سیستم ها هستند که به شدت تحت تاثیر خشکسالی ناشی از کمبود بارش واقع می شوند. دانشمندان برای ارزیابی و پایش خشکسالی شاخص های متعددی را ارائه داده اند که هر یک بر اساس متغییرهای هواشناسی و هیدرولوژیکی می باشد. در این پژوهش با استفاده از شاخص های SPI و SPEI در مقیاس های زمانی 3، 6، 9، 12، 24 و 48 ماهه و شاخص های SDI در طول دوره آماری 1366 تا 1394 و GRI در طول دوره آماری 1381 تا 1394 وضعیت خشکسالی های هواشناسی و هیدرولوژیک ارزیابی شد و تاثیر خشکسالی هواشناسی بر هیدرولوژیک تعیین گردید. نتایج نشان داد روند خشکسالی های هواشناسی و هیدرولوژیک در حوزه رودخانه اعظم منفی می باشد. همبستگی بین شاخص های SPI و SPEI در مقیاس های زمانی مختلف بررسی شد که بر این اساس شاخص SPEI بدلیل لحاظ کردن پارمتر دما در کنار بارندگی از همبستگی بالاتری نسبت به شاخص SPI با شاخص های SDI و GRI برخوردار است. نتایج حاصل از همبستگی میان شاخص SPEI با SDI و GRI نشان داد شاخص SPEI در مقیاس زمانی 9 و 12 ماهه در همان و یک ماه تاخیر دارای بیشترین ضریب همبستگی می باشد. همچنین SPEI در مقیاس 24 و 48 ماهه با 3 ماه تاخیر با شاخص GRI بیشترین همبستگی را دارد که حاکی از تاثیرگذاری خشکسالی هواشناسی بعد از گذشت دو سال و بیشتر بر سطح اب زیرزمینی می باشد. در واقع اطلاع از فاصله زمانی بین وقوع خشکسالی هواشناسی به عنوان عامل اصلی دیگر خشک.سالی ها، به مدیران و برنامه ریزان کمک خواهد کرد تا اقدامات مدیریتی لازم جهت مقابله با خشکسالی های ناشی از کمبود منابع ابی سطحی وزیرزمینی به عمل اورند


 
 
بهره‌برداری و توسعه پایدار حوزه‌های آبخیز به چاپ رسید
نویسنده : دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی - ساعت ۱۱:٢۸ ‎ب.ظ روز ۱٩ خرداد ۱۳٩٥
 

توسعه پایدار حوزه‌های آبخیز ناشی از برنامه‌ریزی مدون در زمینه مدیریت جامع آبخیز است. برای این منظور، طرح‌ها باید در چارچوبی که تصویری از آبخیز، اصول، فرایندها، اهداف و نتایج مورد انتظار را نمایش دهد، توسعه یابد. به‌منظور اطمینان از پیشبرد فرایندها، باید تعریف مشخصی از مراحل اجرایی و شرح مفصل از نیازها که وابسته به مقررات و سیاست خاص و تمام آنچه که یک ضرورت است برای یک برنامه مدیریت جامع آبخیز ارائه شود. بنابراین کلید پذیرش مؤثر فرایند برنامه‌ریزی مدیریت جامع آبخیز، داشتن یک مقررات قوی در محل با حمایت دولت در تمام سطوح فرآیند است.

توسعه پایدار حوزه‌های آبخیز بیانگر این است که هیچ چیز به صورت انفرادی اتفاق نمی‌افتد و با روابط و استقلال درونی که وجود دارد، یک رویکرد جامع درون‌مداری برای ملاحظه عامل‌های مؤثر برمنابع آب در یک آبخیز باید به‌طور روشن توجه و درک شود. برای توسعه پایدار از طریق ایجاد تعادل توسعه ، حفاظت خاک، آب، پوشش گیاهی و جانوران موجود در آبخیز ضروری است.

توسعه پایدار حوزه‌های آبخیز تمام افراد ذینفع را با هم برای تصمیم‌گیری جمعی برای توسعه یک برنامه آبخیز که جامع‌نگری بوم‌شناختی را مطمئن سازد کنار هم جمع می‌کند.

کتاب فوق در نه فصل برای استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی، علاقمندان و محققان ارجمند همچنین مدیران دستگاههای اجرایی ترجمه شده است:

ترجمه این کتاب با حمایت‌های ارزشمند گروه پژوهشی مدیریت وتوسعه منابع طبیعی پژوهشکده مطالعات توسعه سازمان جهاددانشگاهی تهران و در راستای اهداف پژوهشی گروه که توسعه پایدار منابع طبیعی است، از سال 1392 آغاز گردید.

این کتاب را به دانشجویان که در آینده مسئولیت مدیریت حوزه‌های آبخیز را بر عهده خواهند گرفت، تقدیم می‌نماییم.

 همچنین از زحمات بی‌شائبه «سرکارخانم پرستو روحی» که در ویراستاری و ترجمه کتاب همکاری ارزشمندی ارائه نمودند تقدیر و تشکر می‌نماییم.

امید است صاحبنظران این عرصه ما را با ارائه پیشنهادهای ارزشمند یاری رسانند.

 

بهره‌برداری و توسعه پایدار

 حوزه‌های آبخیز

(بخش سوم)

ابزار پشتیبانی تصمیم گیری، مدل‌ها و مطالعات موردی

 

 

 

مترجمان:

 

دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی

دانشیار پژوهشکده مطالعات توسعه جهاددانشگاهی دانشگاه تهران

 دکتر رضا شهبازی

دکتری علوم مهندسی بیابانزدایی

 دکتر قباد رستمی‌زاد

دکتری علوم و مهندسی حفاظت خاک و ابخیزداری

 

مؤلفان:

 

i.Ethem Gonenc

Angheluta Vadineau

John P. Wolfiin

Rosemarie C. Russo

 

 

انتشارات سازمان جهاددانشگاهی واحد تهران

زمستان 1394

 

 


 
 
کتاب مدیریت جامع حوزه آبخیز به چاپ دوم رسید
نویسنده : دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی - ساعت ۱۱:۱٧ ‎ب.ظ روز ۱٩ خرداد ۱۳٩٥
 

 کتاب مدیریت جامع حوزه آبخیز به چاپ دوم رسید

 


 
 
کتاب هیدرولوژی کاربردی و ژئومرفولوژی کاربردی جهت دانشجویان ارشد و دکترا
نویسنده : دکتر قاسم مرتضایی فریزهندی - ساعت ۱۱:٠۸ ‎ب.ظ روز ۱٩ خرداد ۱۳٩٥
 

 

 

 

کتاب هیدرولوژی کاربردی و ژئومرفولوژی کاربردی  جهت دانشجویان ارشد و دکترا

 

 


 
 
← صفحه بعد